Unia Europejska
Autor, 30.09.2002 14:42

- związek 15 państw europejskich, utworzony na mocy traktatu z Maastricht przez państwa-członków Wspólnot Europejskich (Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej), czyli Belgię, Danię, Francję, Grecję, Hiszpanię, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Niemcy, Portugalię, Włochy i Wielką Brytanię (1 stycznia 1995 członkami UE zostały: Austria, Finlandia i Szwecja).

Celem UE jest stworzenie unii gospodarczej, monetarnej i politycznej oraz wprowadzenie wspólnego obywatelstwa (nie zastępującego obywatelstwa państw-członków).
Najważniejszymi organami UE są: Rada Europejska, Rada UE (dawniej Rada Ministrów), Komisja Europejska (dawniej Komisja Wspólnot), Parlament Europejski, Trybunał Sprawiedliwości, Trybunał Rewidentów i Księgowych.
30 III 1998 w Brukseli rozpoczęto proces poszerzania Unii Europejskiej o 11 państw stowarzyszonych, wśród których znajduje się również Polska.
30 VI 1998 szefowie 15 krajów Unii Europejskiej zainaugurowali działalność Europejskiego Banku Centralnego, który od 1 stycznia 1999 zarządza europejską walutą - euro. Dyrektorem banku został W. Duinsberg.

Formy integracji




Zasady integracji Unii Europejskiej:

- swoboda przepływu towarów
- swoboda przepływu osób
- swoboda przepływu kapitału
- swoboda przepływu usług

FILARY UNII EUROPEJSKIEJ

Filar pierwszy - Wspólnota Europejska

Obejmuje bardzo szeroki zakres funkcji i obszarów kompetencyjnych. Większość z nich zostało przedstawionych w artykule 2 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej. Są to m.in.:
- rynek wewnętrzny, czyli swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału;
- Unia Celna;
- wspólna polityka handlowa;
- wspólna polityka w dziedzinach rolnictwa i rybołówstwa;
- wspólna polityka w dziedzinie transportu i energii;
- koordynacja państwowych polityk zatrudnienia;
- Europejski Fundusz Społeczny;
- wspólna polityka w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego;
- ochrona niezakłóconej konkurencji;
- wspieranie rozwoju naukowego i technologicznego;
- ochrona zdrowia;
- ochrona konsumentów;
- obrona cywilna;
- turystyka i sport.

Filar drugi - Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa

Do głównych funkcji Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa zalicza się wzmocnienie tożsamości Europy i jej niezależności. Polityka ta sprzyjać ma promowaniu pokoju, bezpieczeństwa i postępu w Europie i na świecie. Jej cele zostały wymienione w artykule 11 Traktatu z Maastricht. Są to:
- ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów, niezależności i integralności Unii, zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych;
- umacnianie bezpieczeństwa Unii we wszelkich formach;
- utrzymanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego;
- popieranie współpracy międzynarodowej;
- rozwijanie i umacnianie demokracji oraz rządów prawa, jak również poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.

Filar trzeci - współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych

Cele trzeciego filaru określone są w artykule 29 Traktatu z Maastricht. Są to:
- zapewnienie obywatelom Unii wysokiego poziomu ochrony w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości;
- zapobieganie rasizmowi i ksenofobii oraz walka z tymi zjawiskami;
- zapobieganie przestępczości zorganizowanej lub innej i walka z tym zjawiskiem, szczególnie z terroryzmem, handlem ludźmi i przestępstwami przeciwko dzieciom, handlem narkotykami, handlem bronią, korupcją i nadużyciami.
Zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości mają natomiast służyć:
- ściślejsza współpraca między siłami policji, władzami celnymi i innymi władzami w państwach członkowskich, bezpośrednio i za pośrednictwem Europejskiego Urzędu Policji (EUROPOL);
- ściślejsza współpraca między władzami sądowymi i innymi właściwymi władzami państw członkowskich;
- zbliżanie, w miarę potrzeby, norm prawa karnego państw członkowskich.

Cele Unii Europejskiej

Cele UE zostały określone w Traktacie z Maastricht. Są to:
- popieranie postępu gospodarczego i społecznego oraz wysokiego poziomu zatrudnienia i doprowadzenie do trwałego i zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez stworzenie obszaru pozbawionego wewnętrznych granic, umocnienie gospodarczej i społecznej spójności oraz ustanowienie Unii Gospodarczej i Walutowej, obejmującej docelowo jednolitą walutę
- potwierdzanie swojej tożsamości na arenie międzynarodowej m.in. poprzez realizację wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym stopniowe określanie wspólnej polityki obronnej

- umacnianie ochrony praw i interesów państw członkowskich poprzez wprowadzenie obywatelstwa Unii
- utrzymanie i rozwijanie Unii jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości
- pełne zachowanie i rozbudowanie tego, co stanowi dorobek Wspólnoty (acquis communautaire)


ORGANA UNII EUROPEJSKIEJ

Rada Europejska - jest organem polityczno-decyzyjnym. Składa się z szefów rządów (premier, kanclerz) państw Unii. Nie jest do końca sformalizowaną instytucją. Działa w formie „spotkania na szczycie”, odbywa się 2 razy w roku.
Kompetencje Rady Europejskiej:
- określenie kierunków rozwoju Unii,
- przygotowanie dyrektyw w sprawie wspólnych akcji i kooperacji politycznej,
- wyrażanie wspólnego stanowiska w sprawach zagranicznych i bezpieczeństwa,
- nadawanie impulsu różnym działaniom Unii, inicjowanie przedsięwzięć, otwieranie nowych obszarów działań.
Na obradach Rady Europejskiej szefom rządów towarzyszą ministrowie spraw zagranicznych tych państw oraz jeden członek Komisji Europejskiej. W ten sposób próbuje się budować więź między Radą Europejską jako organem politycznym a organem wykonawczym, jakim jest Komisja Europejska.
Jest to organ całkowicie niezależny od pozostałych organów Unii. Po każdym posiedzeniu składa Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie z niego, raz w roku sporządzane jest roczne sprawozdanie o postępach osiągniętych przez Unię w różnych dziedzinach w danym roku. Parlament Europejski nie ma formalnego wpływu na działania Rady Europejskiej, może wyrazić tylko opinię o sprawozdaniu składanym przez Radę.
Obszary działania Rady:
- polityka zagraniczna i bezpieczeństwo
- rozszerzanie Unii
- reformy instytucjonalne Unii

Parlament Europejski - składa się 626 przedstawicieli wybieranych we wszystkich krajach wspólnoty, proporcjonalnie do ilości ludności. Jego uprawnienia nie są duże, ale w ostatnim okresie znacznie wzrosły.
Funkcje Parlamentu Europejskiego:
- ustawodawcza (legislacyjna, prawodawcza) – dzielona jest z Radą Unii.
- kontrolna (nadzorcza) – głównie w odniesieniu do administracji unijnej - prawo zatwierdzania kandydata na przewodniczącego i członków Komisji, prawo dymisji przewodniczącego i członków Komisji
- budżetowa - nadzór nad wydatkami nieobligatoryjnymi (fundusze strukturalne, wydatki na administracje, badania), prawo odrzucenia budżetu, wnoszenia do niego poprawek, przewodniczący Parlamentu podpisuje budżet.
- przedkłada tzw. "stanowisko" wobec innych spraw
- powoływanie Rzecznika Praw Obywatelskich.
Parlament Europejski ma 3 siedziby:
- Strasbourg – symbol pojednania niemiecko-francuskiego,
- Luksemburg – miejsce, gdzie miały swoje siedziby organa Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, Euratomu, EWG,
- Bruksela – tam pracuje Komisja Europejska (czyli rząd Unii).

Skład polityczny Parlamentu Europejskiego po 1999 roku:





Rada Unii Europejskiej - organ przedstawicielski, każde państwo posiada swoich przedstawicieli pod przewodnictwem państwa które przewodzi Unii rotacyjnie co 6 miesięcy. Rada ocenia i ewentualnie przyjmuje przedłożenia Komisji Europejskiej, w wielu kwestiach musi to być decyzja jednogłośna. W niektórych kwestiach zwraca się o ocenę do Parlamentu, którego stanowisko nie jest dla niej wiążące (w ramach procedury kodecyzyjnej). Mówi się czasom o Radzie Ministrów, gdyż w jej skład wchodzą różni ministrowie (z różnych resortów) z poszczególnych państw Unii. Rada jest organem ustawodawczym.
Kompetencje Rady:
- koordynacja ogólnej polityki gospodarczej państw członkowskich,
- podejmowanie decyzji i tworzenie prawa unijnego,
- reprezentuje wspólnoty europejskie (a nie Unię, gdyż ta nie ma osobowości prawnej) przy zawieraniu umów międzynarodowych,
- przekazuje Komisji Europejskiej uprawnienia do realizacji przepisów, które wydaje, decyzji przez nią podjętych.
Funkcje przewodniczącego: organizowanie i prowadzenie posiedzeń Rady, wypracowywanie kompromisów i poszukiwanie pragmatycznych rozwiązań problemów przedstawionych Radzie.
Komitet stałych przedstawicieli (COREPER) – odpowiada za przygotowanie prac Rady Unii Europejskiej. Zajmuje się wypracowywaniem zgodnego stanowiska państw członkowskich w sprawie propozycji Komisji Europejskiej, zanim jeszcze zostaną wpisane do porządku obrad Rady Unii. Komitet składa się z ambasadorów państw członkowskich Unii akredytowanych przy Wspólnotach Europejskich. W ramach COREPER-u działa około 250 grup roboczych.

Komisja Europejska - organ wykonawczy składający się z przedstawicieli państw (20 komisarzy), którzy nie decydują w imieniu tego państwa, lecz jako komisarze wykonują konkretne zadania w ramach przydzielonego im obszaru działań (forma ministerstwa). Komisarze są proponowani przez państwa członkowskie ale podlegają zatwierdzeniu przez Parlament Europejski. Przewodniczący Komisji jest wybierany przez przywódców państw Unii i zatwierdzany przez Parlament Europejski. Komisję Europejską można nazwać formą rządu europejskiego który:
- wykonuje postanowienia traktatowe,
- realizuje budżet,
- podejmuje decyzje administracyjne,
- reprezentuje Unię Europejską w sprawach zewnętrznych,
- wykonuje prace integracyjne, zarówno prowadzi negocjacje z nowymi kandydatami, jak i działania na rzecz pogłębiania integracji wewnętrznej
- proponuje wspólną politykę w różnych szczegółowych sprawach,
- ma inicjatywę ustawodawczą,
- wydaje samodzielne akty prawne (dyrektywy, decyzje),
- czuwa nad przestrzeganiem prawa Unii,
- może wszczynać działania prawne przeciwko podmiotom Unii (państwom, firmom, osobom fizycznym),
- wciela w życie politykę Unii,
Decyzje zapadają większością głosów – każdy komisarz ma 1 głos. Komisja odpowiada przed Parlamentem Europejskim, składa mu sprawozdania ze swojej działalności, Parlament posiada prawo votum nieufności dla Komisji. Komisja działa w 26 dyrekcjach generalnych (ministerstwa). Komisarze z tych dyrekcji działają w odpowiadających im komisjach parlamentarnych. Każdy komisarz jest odpowiedzialny za swój obszar działalności.

Trybunał Sprawiedliwości - został utworzony w 1953 roku jako organ orzekający Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Z czasem stał się organem wszystkich wspólnot Europejskich. Trybunał jest ostatnią instancją odwoławczą we wspólnocie. Jego wyroki są niepodważalne i wiążące dla sądów państw członkowskich. Ma siedzibę w Luksemburgu. W skład Trybunału wchodzi 15 sędziów – po jednym z każdego kraju oraz 8 adwokatów (rzeczników generalnych podmiotów, które wnoszą sprawy), którzy są wybierani spośród osób dających gwarancje niezależności, odpowiadające wszystkim wymaganiom stawianym urzędnikom na najwyższych stanowiskach unijnych. Są mianowani na 6 lat przez rządy państw członkowskich. Co 3 lata połowa składu jest zmieniana, jak również co 3 lata zmienia się przewodniczący.
Trybunał zbiera się na sesjach plenarnych (wszyscy) na wniosek jakiegoś państwa lub organu Unii lub na wokandach.
Funkcje :
- dokonuje wykładni prawa Europejskiego, interpretacji traktatów,
- rozstrzyga spory pomiędzy państwami Unii,
- rozstrzyga spory między Unią a państwami do niej nie należącymi,
- rozstrzyga spory między instytucjami Unii
- rozstrzyga spory między osobami prywatnymi a Unią,
- wydaje decyzje uprzedzające w zakresie jednolitej interpretacji prawa wspólnotowego
Z powodu obciążenia Trybunału Sprawiedliwości bardzo dużą ilością spraw, od 1989 roku powołano sąd pierwszej instancji, który również składa się z 15 sędziów, nie ma adwokatów. Zajmuje się sprawami niższego rzędu:
– skargami osób fizycznych i prawnych przeciwko instytucjom unijnym,
– sporami między Unią a jej funkcjonariuszami,
– skargami przeciwko Komisji Europejskiej wnoszonymi przez przedsiębiorstwa,
– sprawami związanymi z zaniechaniem albo anulowaniem odszkodowań przeciwko wspólnocie wnoszonym przez osoby fizyczne i prawne.
Odwołanie od decyzji następuje w Trybunale Sprawiedliwości. Od 1953 roku Trybunał rozpatrzył ponad 9000 spraw. Wyrok zapada większością głosów, firmują go wszyscy sędziowie. Wszystkie wyroki są publikowane w dzienniku urzędowym Trybunału Sprawiedliwości.

Trybunał Rewidentów Księgowych - naczelny organ kontrolny Unii Europejskiej, odpowiednik polskiej NIK. Kontrola dotyczy głównie finansów, spraw rachunkowych, wykonania budżetu, prawidłowości wydatków, kontroli wpływów.
Powstał w 1977 roku na jednym ze spotkań Rady – na mocy traktatu brukselskiego. Pełnię swoich praw uzyskał dopiero po traktacie w Maastricht – dopiero wówczas (od 1 stycznia 1993) stał się samodzielną niezależną instytucją kontrolną Unii.
Składa się z 15 rewidentów, każdy z innego kraju. Rewidenci są delegowani przez państwa członkowskie a zatwierdzani przez Radę Unii. Muszą to być fachowcy, nie mogą pełnić żadnych innych funkcji. Są wybierani na 6 lat, na czele stoi przewodniczący wybierany na 3 lata. Zadania:
- kontroluje finanse Unii
- nadzoruje wykorzystanie budżetu
- bada zgodność z prawem i prawidłowość wszystkich dochodów i wydatków unijnych
- wspiera Parlament Europejski i Radę Unii w sprawie kontroli budżetu
Co roku rewidenci księgowi przedstawiają sprawozdanie z kontroli budżetu instytucji europejskich. Sprawozdanie jest publikowane w dzienniku urzędowym – czyli jest powszechne i jawne.

Komitet Ekonomiczno-Społeczny - jest organem doradczym Unii. Powstał w 1957 roku po traktacie rzymskim. Składa się z 222 osób, mianowanych przez wszystkie kraje według klucza wielkości kraju. Kadencja trwa 4 lata. Skład Komitetu zatwierdza Rada Europejska. Członkowie są zebrani w 3 grupach: pracodawców, pracowników i przedstawicieli różnych środowisk, np. wolnych zawodów. Reprezentują więc interesy różnych grup obywateli Unii. Funkcje:
- konsultacje dla 3 głównych organów: Parlamentu, Rady i Komisji; część tych konsultacji jest obligatoryjna;
- wpływanie na lepsze więzi obywateli z władzami Unii i wpływ społeczeństwa na projekty europejskie
- dialog z państwami pozaunijnymi
Ważnymi obszarami, które interesują Komitet, są te związane z obywatelami:
- swobodny przepływ ludzi,
- swoboda osiedlania się,
- sprawy socjalne,
- oświata,
- ochrona zdrowia,
- polityka zatrudnienia,
- ustawodawstwo społeczne
- równouprawnienie płci.

Komitet Regionów - również składa się z 222 osób. Ma bardzo podobną genezę. Jego głównym przedmiotem zainteresowania jest rozwój regionalny i realizacja zasady subsydiarności – mówi o rozdziale kompetencji organów naczelnych Unii i lokalnych organów samorządowych (zasada „nie wtrącania się” władz Unii w działania, które mogą być lepiej wykonane na szczeblu społeczności lokalnych, regionalnych, a także wykonywanie tych zadań przez organy Unii, które lepiej mogą być wykonane na szczeblu całej Unii). Komitet Regionów interesuje zapewnienie zbieżności interesów, oczekiwań lokalnych z polityką Unii. Kadencja również trwa 4 lata.
Obszary konsultacji Komitetu Regionów:
- spójność ekonomiczna i społeczna (w tym fundusze strukturalne, np. fundusz spójności przeznaczony na wyrównywanie rozwoju biedniejszych regionów Unii)
- sieci transeuropejskie – program Unii, związany z rozwojem sieci transportowych, telekomunikacyjnych i energetycznych, czyli budowa autostrad, linii kolejowych, lotnisk, linii energetycznych itd.
- zdrowie, edukacja, młodzież

Europejski Bank Centralny - jest instytucją młodą, związaną z powstaniem unii gospodarczo-walutowej i wprowadzeniem nowej waluty. Kieruje polityką pieniężną państw Unii, w których obowiązuje waluta Euro (Euroland). Do Eurolandu nie weszły: Wielka Brytania, Dania i Szwecja. Zadania:
- zarządza rezerwami walutowymi 12 państw członkowskich
- ustala poziom stóp procentowych w strefie Euro,
- przeprowadza operacje dewizowe
- dba o sprawne działania systemów płatniczych
- decyduje o emisji banknotów Euro,
- pełni funkcje doradcze wobec organów Unii.
Europejski Bank Centralny razem z narodowymi bankami centralnymi tworzy Europejski System Banków Centralnych. Europejskim Bankiem Centralnym rządzi rada, w skład której wchodzi prezes, 4 członków zarządu i prezesi 12 banków narodowych. Decyzje zapadają zwykłą większością głosów (każdy członek ma 1 głos). W przypadku głosowania w sprawie rezerw walutowych – liczba głosów danego prezesa banku narodowego jest związana z udziałem w kapitale założycielskim Europejskiego Banku Centralnego (który wynosi 5 miliardów Euro).

Europejski Bank Inwestycyjny - został utworzony na mocy traktatu rzymskiego i działa od 1958 roku. Zadania:
- finansowanie inwestycji wspierających rozwój Unii,
- współfinansowanie projektów Unii, które mają na celu rozwój regionów gospodarczo opóźnionych,
- poprawa infrastruktury transportowej i telekomunikacyjnej,
- ochrona środowiska naturalnego i jakości życia,
- zmniejszenie zużycia energii,
- poprawienie konkurencji międzynarodowej przemysłu Unii,
- wspieranie aktywności małych i średnich przedsiębiorstw.
Kredyty mogą otrzymać przedsiębiorstwa państwowe i prywatne ze wszystkich państw Unii. Spłata trwa od 7 do 12 lat, bank finansuje nawet do 50% wartości projektu i tylko projekty duże powyżej 25 milionów Euro. Najwięcej kredytów wzięły takie kraje jak Hiszpania, Portugalia, także Niemcy po włączeniu landów wschodnich.
Europejski Bank Inwestycyjny działa poprzez emisję obligacji i ponieważ jest bankiem o jednej z najwyższych pozycji na świecie (tzw. bankiem A), może emitować obligacje najniższym kosztem i dlatego są one tak korzystne dla ich odbiorców. Bank ten obok Banku Światowego zajmuje najwyższą pozycję finansową na świecie

Emisja Obligacji EBI w e porównaniu z emisją obligacji Banku Światowego (w milionach dolarów):




FINANSE I BUDŻET

Ponieważ państwa unijne przekazały na szczebel ponadpaństwowy pewną część kompetencji zarezerwowanych zwykle dla rządów narodowych, konieczne było utworzenie wspólnego budżetu, z którego byłyby one finansowane. Działalność Unii Europejskiej finansowana jest z trzech funduszy:
- Budżet ogólny (general budget) – odgrywa najważniejszą rolę w finansowaniu działalności Unii. Stanowi około 98% całego jej budżetu. Finansuje większość zadań realizowanych przez Wspólnoty, między innymi Wspólną Politykę Rolną a także wydatki administracyjne instytucji unijnych. Budżet ogólny nie finansuje dwóch nowych filarów UE związanych ze wspólną polityką zagraniczną i polityką obronną oraz współpracą w dziedzinie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.
- Budżet operacyjny EWWiS (operating budget) - jest to część budżetu EWWiS, która nie została włączona do budżetu podstawowego. Wynika to z postanowień Traktatu Paryskiego, który gwarantuje autonomię finansową EWWiS. Ponieważ traktat ten wygasa w 2002 roku, działalność finansowana z tego źródła zostanie włączona, w określonym zakresie, do budżetu ogólnego. Z budżetu operacyjnego finansowane są programy restrukturyzacyjne, pomoc socjalna dla pracowników zatrudnionych w sektorach węglowym i stalowym, działalność badawczo rozwojowa, kredyty dla przedsiębiorstw sektora węgla i stali. Dochody stanowią wpływy z tytułu podatku nakładanego na producentów węgla i stali oraz dochody z operacji własnych, np. odsetki od pożyczek udzielanych z własnych funduszy.
- Europejski Fundusz Rozwoju (European Development Fund) - powstał w 1959 r. i od początku istnienia jest prowadzony niezależnie od pozostałych budżetów Wspólnoty. Powstaje na bazie bezpośrednich wpłat państw członkowskich. Wykorzystywany jest na udzielanie pomocy krajom Afryki, Karaibów i Pacyfiku w ramach Konwencji z Lomé.

Działalność Unii Europejskiej finansowana jest również ze źródeł pozabudżetowych, do których należą przede wszystkim działalność pożyczkowa prowadzona przez Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) oraz działalność pożyczkowa Komisji Europejskiej na międzynarodowych rynkach finansowych. Środki uzyskiwane w ten sposób przez Komisję przeznaczone są na dofinansowanie działalności EWWiS, Euroatomu oraz na pomoc finansową dla krajów trzecich. Zadaniem EIB jest natomiast udzielanie pożyczek krajom członkowskim w celu wspierania realizowanych wspólnie polityk oraz finansowanie inwestycji o priorytetowym znaczeniu dla Unii jako całości, zwłaszcza w jej słabiej rozwiniętych regionach. EIB udziela pożyczek również podmiotom spoza UE, na podstawie umów zawartych między Wspólnotą a poszczególnymi krajami (np. Polską) czy grupami krajów.

Struktura budżetu

Dochody budżetowe
System zasobów własnych tworzą:
- opłaty rolne – opłaty pobierane przy imporcie towarów w ramach wspólnego rynku oraz tzw. składki cukrowe pobierane z tytułu produkcji i magazynowania cukru oraz izoglukozy.
- cła – cła pobierane od wartości towarów importowanych z krajów trzecich, na obszar wspólnego rynku wewnętrznego w ramach wspólnej taryfy
- podatek od wartości dodanej VAT – wpłaty z tego tytułu pobierane są na podstawie określonej jednolitej stawki VAT, która w chwili obecnej wynosi 1%.
- „czwarte źródło” (bezpośrednie wpłaty krajów członkowskich) – wartość ta jest dzielona pomiędzy poszczególne kraje członkowskie proporcjonalnie do ich udziału w PNB Unii Europejskiej.

Wielkość zasobów własnych budżetu nie może przekroczyć pewnej odgórnie ustalonej wartości, która obecnie wynosi 1,27% PNB Unii. Jest to równocześnie ograniczenie dla wydatków budżetu.
Wpłaty poszczególnych krajów do budżetu Unii są różne. Największy udział w finansowaniu budżetu ogólnego mają Niemcy, Francja i Wielka Brytania, które razem z Austrią, Finlandią i Szwecją tworzą grupę płatników netto (wpłacają do budżetu więcej niż otrzymują w procesie jego realizacji). Pozostałe kraje są beneficjantami netto.

Wydatki budżetu UE

Do priorytetów polityki budżetowej zalicza się: finansowanie działalności UE, pokrywanie wydatków administracyjnych, finansowanie polityki rolnej, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych i innych polityk (m.in. społecznej, regionalnej, względem państw kandydujących itp.). Wydatki budżetowe Unii dzieli się na:

a) obligatoryjne – (około 45% budżetu) wynikające z traktatów, które UE podpisała i wszystkich wynikających z nich zobowiązań prawnych i przepisów – przeznaczone są głównie na rolnictwo, realizowane przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnictwa (FEOGA). To Unia prowadzi politykę rolną, a nie kraje członkowskie, jest to polityka totalnie protekcjonistyczna, centralnie sterowana i zarządzana.
FEOGA dzieli się na:
- sekcję gwarancji – (ok. 90% Funduszu) dopłaty do nadwyżek rolnych
- sekcję orientacji – (ok. 10% Funduszu) wydatki nieobligatoryjne
decydujący głos w wydatkach obligatoryjnych ma Rada UE

b) nieobligatoryjne – ok. 55% budżetu
- fundusze strukturalne (ok. 34 – 35% budżetu)
- Europejski Fundusz Socjalny (ESF) – pomoc społeczna, zatrudnienie
- Sekcja Orientacji FEOGA – dofinansowania dla rolników w celu rozszerzenia funkcji gospodarstw rolnych, przekształcenia gospodarstw rolnych w gospodarstwa agroturystyczne itp.
- Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF)
- Fundusz spójności (CF) – przyznawany na wyrównanie poziomu rozwoju regionów słabiej rozwiniętych (np. Hiszpania, Portugalia)
- Instrument Finansowej Orientacji Rybołówstwa (FIFG) – dofinansowanie połowów
- Badanie i rozwój technologii (ok. 6,5% budżetu)
- Energia
- Ochrona środowiska
- Edukacja, kultura, ochrona zdrowia {polityka wewnętrzna UE}
- Polityka zewnętrzna UE (ok. 3,5% budżetu) – pomoc dla krajów trzecich, pomoc humanitarna
- Administracja UE (ok. 5% budżetu)
decydujący głos w wydatkach nieobligatoryjnych ma Parlament UE

WSPÓLNA POLITYKA ROLNA

Ponieważ rolnictwo jest sektorem bardzo wrażliwym (między innymi dlatego, że zwrot kapitału nie jest tak szybki jak w innych działach gospodarki, cykl produkcyjny jest dłuższy a produkcja uzależniona jest od wielu czynników od nas niezależnych np. pogody), uznano że sektor rolny wymaga specjalnego traktowania.
Wspólna Polityka Rolna (WPR) - jest historycznie pierwszą spośród wspólnych polityk społeczno-ekonomicznych Wspólnot Europejskich. Decyzję o wprowadzeniu WPR zawarto w Traktacie Rzymskim, który został podpisany 25 marca 1957 roku.

Cele i zasady Wspólnej Polityki Rolnej

Zgodnie z postanowieniami Traktatu Rzymskiego, ważniejsze cele WPR były następujące:
- zwiększanie wydajności rolnictwa poprzez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej i optymalne wykorzystanie czynników produkcji (szczególnie siły roboczej),
- zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza poprzez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie,
- stabilizacja poszczególnych rynków
- zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw
- zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów

Przy ustalaniu wspólnej polityki rolnej i środków służących jej realizacji uwzględnia się:
- szczególny charakter gospodarki rolnej, wynikający ze struktury społecznej rolnictwa oraz z różnic strukturalnych i przyrodniczych między poszczególnymi regionami rolniczymi
- potrzebę stopniowego wprowadzania odpowiednich środków dostosowawczych
- fakt, że w państwach członkowskich rolnictwo jest sektorem ściśle powiązanym z całą gospodarką


Wspólna Polityka Rolna opiera się na trzech zasadach:
- zasada jedności rynkowej - swobodny przepływ produktów rolnych między państwami członkowskimi (zapewniony poprzez likwidację ceł i innych ograniczeń związanych z ochroną rynków narodowych, a także poprzez wprowadzenie wspólnych cen i ujednoliconych zasad konkurencji oraz przyjęcie wspólnych reguł w handlu produktami rolnymi z krajami trzecimi),
- zasada preferencji dla produktów rolnych Unii - pierwszeństwo zbytu na rynku Wspólnoty produktów rolnych wytwarzanych na jej terenie i ochronę rynku wewnętrznego przed tańszymi produktami pochodzącymi z importu,
- zasada solidarności finansowej – wspólna odpowiedzialność wszystkich państw członkowskich za ponoszenie kosztów regulacji rynku rolnego i dostosowań strukturalnych.

Instrumenty WPR

Unia Europejska stosuje różne instrumenty wspierania i ochrony poszczególnych rynków:
- ustalanie wyższych cen produktów rolnych w stosunku do cen światowych poprzez stosowanie ceł, zakupów interwencyjnych, gdy cena spadnie poniżej określonego poziomu, dopłaty do eksportu
- ograniczenia produkcji niektórych towarów, np. cukru, mleka, zbóż, nasion oleistych. stosowane są w połączeniu z podtrzymywaniem cen i/lub dotacjami wyrównawczymi. Polegają one na ograniczeniu produkcji (przy danym poziomie wsparcia cenowego) na poziomie niższym od tego, jaki miałby miejsce bez stosowania ograniczeń. Pozwala to na zmniejszenie "zakłóceń" w handlu oraz ogranicza wydatki budżetowe państwa na subsydiowanie eksportu.
- zwiększanie dochodów rolników poprzez dopłaty bezpośrednie (otrzymują oni pewną sumę pieniędzy ponad to, co uzyskują ze sprzedaży produktów na rynku, np. od hektara zbóż, sztuk zwierząt). Działanie takie zwiększa dochody rolnicze, nie wpływając jednocześnie na ceny konsumenta czy producenta.
- zwiększanie konkurencyjności produkcji poprzez dofinansowanie modernizacji gospodarstw
- zmniejszanie kosztów produkcji rolnej poprzez m.in. dogodne kredyty, dotacje do środków produkcji; a w dłuższym okresie poprzez doradztwo, szkolenia, planowe zwalczanie szkodników i chorób roślin


__________________________________________________________________

© 2002 Wybory.com.pl, Wszelkie prawa zastrzeżone