Obejmuje bardzo szeroki zakres funkcji i obszarów kompetencyjnych. Większość z nich zostało przedstawionych w artykule 2 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej. Są to m.in.:
- rynek wewnętrzny, czyli swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału;
- Unia Celna;
- wspólna polityka handlowa;
- wspólna polityka w dziedzinach rolnictwa i rybołówstwa;
- wspólna polityka w dziedzinie transportu i energii;
- koordynacja państwowych polityk zatrudnienia;
- Europejski Fundusz Społeczny;
- wspólna polityka w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego;
- ochrona niezakłóconej konkurencji;
- wspieranie rozwoju naukowego i technologicznego;
- ochrona zdrowia;
- ochrona konsumentów;
- obrona cywilna;
- turystyka i sport.
Filar drugi - Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa
Do głównych funkcji Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa zalicza się wzmocnienie tożsamości Europy i jej niezależności. Polityka ta sprzyjać ma promowaniu pokoju, bezpieczeństwa i postępu w Europie i na świecie. Jej cele zostały wymienione w artykule 11 Traktatu z Maastricht. Są to:
- ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów, niezależności i integralności Unii, zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych;
- umacnianie bezpieczeństwa Unii we wszelkich formach;
- utrzymanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego;
- popieranie współpracy międzynarodowej;
- rozwijanie i umacnianie demokracji oraz rządów prawa, jak również poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.
Filar trzeci - współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych
Cele trzeciego filaru określone są w artykule 29 Traktatu z Maastricht. Są to:
- zapewnienie obywatelom Unii wysokiego poziomu ochrony w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości;
- zapobieganie rasizmowi i ksenofobii oraz walka z tymi zjawiskami;
- zapobieganie przestępczości zorganizowanej lub innej i walka z tym zjawiskiem, szczególnie z terroryzmem, handlem ludźmi i przestępstwami przeciwko dzieciom, handlem narkotykami, handlem bronią, korupcją i nadużyciami.
Zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości mają natomiast służyć:
- ściślejsza współpraca między siłami policji, władzami celnymi i innymi władzami w państwach członkowskich, bezpośrednio i za pośrednictwem Europejskiego Urzędu Policji (EUROPOL);
- ściślejsza współpraca między władzami sądowymi i innymi właściwymi władzami państw członkowskich;
- zbliżanie, w miarę potrzeby, norm prawa karnego państw członkowskich.
Cele Unii Europejskiej
Cele UE zostały określone w Traktacie z Maastricht. Są to:
- popieranie postępu gospodarczego i społecznego oraz wysokiego poziomu zatrudnienia i doprowadzenie do trwałego i zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez stworzenie obszaru pozbawionego wewnętrznych granic, umocnienie gospodarczej i społecznej spójności oraz ustanowienie Unii Gospodarczej i Walutowej, obejmującej docelowo jednolitą walutę
- potwierdzanie swojej tożsamości na arenie międzynarodowej m.in. poprzez realizację wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym stopniowe określanie wspólnej polityki obronnej
- umacnianie ochrony praw i interesów państw członkowskich poprzez wprowadzenie obywatelstwa Unii
- utrzymanie i rozwijanie Unii jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji oraz zapobiegania i zwalczania przestępczości
- pełne zachowanie i rozbudowanie tego, co stanowi dorobek Wspólnoty (acquis communautaire)